Op 6 april 2026 is letterkundige Ton Anbeek overleden. Ton Anbeek van der Meijden was van 1982 tot 2005 hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Leiden. Van 1979 tot 1980 was hij gastdocent aan de Universiteit van Californië in Los Angeles. Hij was van 2005 tot 2025 gastdocent aan de Universiteit van Padua. Ook was hij literatuurcriticus en was hij (mede-) auteur van enkele standaardwerken voor de literatuurstudie. Ton Anbeek was al enkele jaren ziek.
Na zijn middelbareschooltijd aan het Utrechts Stedelijk Gymnasium begon Anbeek aan de Universiteit van Amsterdam met de studie Nederlandse taal- en letterkunde. Bij diezelfde instelling ging hij in 1969, meteen na het behalen van zijn doctoraalexamen, aan de slag als wetenschappelijk medewerker. In die hoedanigheid gaf hij niet alleen onderwijs, maar liet zich ook intensief betrekken bij de theoretische debatten die de Nederlandse literatuurwetenschap in die dagen in hun greep hielden.
De personalistische benadering van literatuur zou bij Anbeek optimaal tot zijn recht komen in de boekbesprekingen voor het mede door hem opgerichte blad Literatuur, voor het vaktijdschrift Neerlandica extra muros en voor Elseviers weekblad, en daarnaast vooral in Het donkere hart, een monografie over het doorwerken van de romantiek in Nederlandstalige romans. In zijn hoedanigheid van literatuurcriticus lag zijn hart bij de vent of de vrouw achter de auteur.
Anbeek was intensief betrokken bij de totstandkoming van literaire standaardwerken als Het literaire leven in de twintigste eeuw (1988) en het Lexicon van Literaire Werken (vanaf 1989). In 1990 maakte hij deel uit van een ministeriële commissie die na moest gaan hoe de eisen voor het eindexamen Nederlandse letterkunde konden worden bijgesteld.
Vlaanderen
Eveneens in 1990 klonk er enig gemor onder Vlaamse letterkundigen toen Anbeek in zijn Geschiedenis van de Nederlandse literatuur tussen 1885 en 1985 bewust voorbijgegaan was aan de Vlaamse literatuur van het genoemde tijdvak. Ondanks de gedeelde taal beschouwde hij de literaire systemen van noord en zuid als twee aparte grootheden, elk met een eigen ontwikkeling en een eigen dynamiek. Maar dat veel gebruikte literatuurhistorische handboek heeft toch een prominente plaats gekregen in de neerlandistiek. Het mag gelden als het topstuk van Anbeeks bibliografie.
Padua
Toen Anbeek in 2002 gevraagd werd of hij docent aan de Universiteit van Padua wilde worden antwoordde hij dat college geven in Italië een droom van hem was. Hij studeerde namelijk Italiaans en was een fan van het land.
Het duurde tot het academiejaar 2005-2006 voordat deze droom in vervulling ging, en de studenten waren meteen in de wolken over zijn colleges, die hij in het Italiaans gaf. Dankzij zijn originele visie op de literatuur als spiegel van de maatschappij, zijn eruditie, zijn innemende persoonlijkheid en zijn gevoel voor humor waren zijn colleges levendig en druk bezocht.
Na een onderbreking van enkele jaren nam Anbeek van 2012 tot 2015 de rol van invallend docent in Padua weer op zich, steeds met verve. Hij was intussen zo gehecht aan Padua dat hij ook in de jaren daarna samen met zijn vrouw telkens langere periodes doorbracht in de stad.
Ton Anbeek was ook auteur van vier romans.
Bronnen / meer lezen:
-In memoriam Ton Anbeek, 10 april 2026. Door Jaap Goedegebuure (Neerlandistiek.nl)
-In memoriam Ton Anbeek, 11 april 2026. Door Marleen Mertens (Mondiaal Neerlandistiek)
-Wikipedia
-Bekijk de publicaties van Ton Anbeek op DBNL.org
-Foto via Marleen Mertens