Vanuit de media vernamen wij het verdrietige nieuws dat schrijver en cabaretier Paulien Cornelisse op woensdag 30 september op 50-jarige leeftijd is overleden aan de gevolgen van kanker. Ze was al enkele jaren ziek. Paulien Cornelisse werd alom bekend vanwege haar eigenzinnige kijk op taal. Paulien zette zich ook in voor de internationale neerlandistiek. In 2023 was zij Artist in Residence bij de vakgroep Nederlands aan de Universiteit van Sheffield.
Paulien was bekend om haar boeken, theatervoorstellingen en documentaires. Bij het grote publiek brak ze door met haar bestseller Taal is zeg maar echt mijn ding, dat in 2009 verscheen en waarvan 700.000 exemplaren werden verkocht. Haar absurdistische boek De verwarde Cavia uit 2016 werd vele malen genomineerd voor de NS Publieksprijs. Met het vervolg op dit boek won ze deze prijs in 2025.
Paulien verwierf ook bekendheid als jurylid in het televisieprogramma De Slimste Mens. Zij werkte mee aan dit programma toen ze al ziek was. De huidige reeks van dit programma wordt na overleg met de familie als eerbetoon aan Paulien de komende tijd gewoon uitgezonden. In het programma was ze zeer open over haar ziekte.
Paulien Cornelisse groeide op in Amsterdam en studeerde na het gymnasium psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en verbleef voor haar studie enige tijd aan de universiteit van Hiroshima in Japan. Over Japan maakte ze later ook een reeks televisieprogramma’s.
In 2024 schreef Paulien het Boekenweekessay. In dit essay onderzocht zij de essentie van de Nederlandse taal. Ze bestudeerde woorden die we voortdurend gebruiken zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Wat bedoelen we met ‘even’, ‘gewoon’ en ‘soms’? En wat zeggen die woorden over ons? In het essay stortte Paulien zich met humor en enthousiasme op bijzonder gewone woorden, culminerend in een diepgravend onderzoek naar ‘hèhè’.
In het najaar van 2023 vertrok Paulien met haar man en zoon naar Groot-Brittannië om daar als ‘artist in residence’ te werken op de afdeling Nederlands van de universiteit van Sheffield. Bij het voorbereiden van haar lessen aan de studenten dacht Cornelisse: "ik kan mijn studenten alleen maar iets leren over datgene waar ik zelf toevallig door gefascineerd ben. Dat zijn de woorden waar de Nederlanders zelf niet zo vaak over nadenken, omdat we ze niet belangrijk genoeg vinden. Toch zijn dit precies de woorden die het Nederlands ‘Nederlandser’ maken. Woorden zoals ‘even’ dus.
Omdat we er zelf niet zo vaak over nadenken, kunnen we ook niet helder uitleggen hoe je ze gebruikt of waar je ze in de zin zet. Ze zijn zo gewoon geworden dat ze er mysterieus van worden."
Door haar verwondering over taal en door haar taalplezier bekeek Paulien, net als de studenten in Sheffield, de Nederlandse taal van een afstand en ontdekte er daardoor des te meer de wonderlijke aspecten ervan. Die verwondering was haar handelsmerk.
Tot vlak voor haar dood verscheen van Paulien een column in de Volkskrant. Altijd grappig en verrassend. Ook in de columns ging het soms over haar ziekte. In een van haar laatste columns schreef ze dat ze op apegapen lag. Vervolgens verbaasde ze zich in deze column over het woord “apegapen”.
Cornelisse woonde samen met schrijver, theater- en podcastmaker Chris Bajema, haar zoon en twee (stief)zoons in Amsterdam.
De IVN wenst de familie en vrienden van Paulien Cornelisse veel sterkte met dit verlies.
Alle liefhebbers van het Nederlands zullen haar zeker ook missen.
Bekijk ook het In Memoriam op taalunie.org
Foto: Dirk Annemans (2018), via Creative Commons, licentie