Op 26 augustus 2026 is het derde nummer van de lage landen verschenen. Het uitgelichte thema is deze keer Verenigd in Verschil, waarom we 450 jaar Pacificatie van Gent vieren. In 1576 werd een historisch vredesverdrag gesloten: de Pacificatie van Gent. De zeventien gewesten van de Nederlanden zetten hun religieuze verschillen opzij om samen de Spaanse heerschappij het hoofd te bieden – voor het eerst als politieke eenheid. In het themanummer ‘Verenigd in verschil’ onderzoekt de lage landen de culturele en historische nasleep van deze korte, maar betekenisvolle episode. De waarden van de Pacificatie – vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid – zijn ook vandaag nog verrassend actueel.
De onmiddellijke aanleiding voor de Pacificatie waren muitende Spaanse soldaten die moordend en plunderend door de Lage Landen trokken. De verontwaardiging was zo groot dat ook koningsgezinde gewesten in het verweer kwamen. Noordelijke en zuidelijke provincies besloten hun religieuze en politieke verschillen tijdelijk opzij te zetten. In Gent spraken zij af gezamenlijk de Spaanse troepen uit de Nederlanden te verdrijven, de oude rechten en privileges van de gewesten te herstellen en voorlopig de vrede tussen katholieken en protestanten te bewaren.
Broze vrede
De Pacificatie leefde ook buiten de politiek-maatschappelijke context. In een stuk over de literatuur van die tijd zie je hoe rederijkers hun poëzie als propagandamiddel inzetten door de Lage Landen voor te stellen als een wingewest van de hebzuchtige Spanjaarden. Het verhaal over Philips Galle toont hoe deze prentenmaker in woelige tijden laveerde tussen humanisme met een open blik en een strikt katholieke opstelling.
Zo krijg je een beeld van het artistieke en intellectuele leven in de late zestiende eeuw, toen ook de eerste ideeën ontstonden over een schrijftaal die mensen in de hele Nederlanden konden begrijpen. In taalkundig opzicht is de Pacificatie van Gent eveneens opmerkelijk, zo lees je in het themadossier. En iedereen kan het nu zelf ook napluizen in de allereerste volledige transcriptie van de oorspronkelijke tekst op de website van de lage landen.
De Pacificatie van Gent was een opmerkelijke poging om de Nederlanden bijeen te houden. Maar deze politieke en militaire alliantie was ook een broos experiment. De spanningen tussen Noord en Zuid laaiden snel weer op, en uiteindelijk gingen beide hun eigen weg.
Herinneringscultuur
Hoewel ze een relatief korte episode uit de zestiende eeuw is, heeft de Pacificatie een lange culturele en historische nasleep. Geschiedenis wordt voortdurend herinnerd, herdacht, betwist én geherinterpreteerd, leggen de Nederlandse historica Judith Pollmann en haar Vlaamse collega Marnix Beyen uit in een dubbelinterview. Zo ook de Pacificatie: vanaf de negentiende eeuw gebruikten allerlei spelers haar als symbool voor een politieke strijd: van Belgische patriotten en antiklerikalen tot Vlaams-nationalisten en Groot-Nederlanders.
Nederland is minder vertrouwd met het Gentse verdrag en grijpt in de herinneringscultuur vaker terug naar andere historische gebeurtenissen en documenten. Maar de waarden die daarbij centraal staan, zaten al in de Pacificatie van Gent vervat: vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid, vrede en verscheidenheid. En die blijven vandaag relevant.
Ook in dit nummer
Liefde voor het Nederlands in Kyiv
Marina Yee en de Zes van Antwerpen
Simon Spruyt verstript historische epossen
Het Nederlands verdient een eigen AI-model
Baanbrekende blik op Europa’s koloniale verleden
De overrompelende debuutroman van Dominique De Groen
Van Congo naar Terneuzen met kunstenaar Renzo Martens
Nederland bedwong de zee dankzij Vlamingen
Het lachende addertje in Jolanda Kooijmans’ poëzie
Mercator staat weer op de kaart in vernieuwd museum
Jonge dichters door de grote poort
Meer weten?
Bekijk meer informatie over dit nummer en de artikelen op de website van de lage landen.
de lage landen is een driemaandelijks tijdschrift van de gelijknamige Vlaams-Nederlandse cultuurorganisatie. De lage landen biedt inzicht en stimuleert de dialoog over de Nederlandstalige cultuur. Dat doet ze op papier en digitaal, meertalig, in de breedte en de diepte. Met respect voor de traditie en oog voor de toekomst.
De lage landen bevordert de culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland, en versterkt de mondiale bekendheid en erkenning van de Nederlandstalige cultuur. Met verdiepende duiding, kritische reflectie en genuanceerde meningen over literatuur, taal, geschiedenis en kunst inspireert, verbindt en activeert de lage landen een breed, internationaal publiek.